नित्यानन्द मण्डल
यतिखेर जनकपुरधामको रामचोक, अस्पताल क्षेत्रको बाटो काट्नलाई तेह् बज्छ । दशैंकाबेला दशनार्थीहरुको बढ्दो चहलपहलवीच जतापायो त्यतैबाट बाटो काटिने टेम्पो चालकको बदमासीका कारण यस्तो स्थिति उत्पन्न भएको हो । ठेलमठेल टेम्पोले सहरलाई अस्तव्यस्त तुल्याएको छ ।
हो, नि, सूर्य उदाएसँगै अवेर रातिसम्म मधेशको सडकमा कर्णभेदी गुन्जिने आवाज हो—टेम्पोको हर्न अर्थात् टेम्पोको गुनगुनाहट । यो आवाज केवल सवारी साधनको होइन, मधेशको जीवनशैलीको परिचायक बन्न थालेको हो । टेम्पो, मधेशको शहरी र ग्रामीण परिवेशमा एक अनिवार्य साधन बनेको छ, जसले यहाँका जनताको दैनिकी, संघर्ष र सम्भावनालाई बोकेको छ ।
मधेशका गाउँ तथा सहरहरू—जनकपुर, वीरगंज, राजविराज, मलंगवा—सबैमा टेम्पोले सार्वजनिक यातायातको मेरुदण्डको काम गर्छ । विद्यार्थी, कर्मचारी, व्यापारी, किसान, सबैका लागि टेम्पो ठाउँ, चालक र यात्री अनुसार महँगो–सस्तो र सजिलो विकल्प हो । पेट्रोलभन्दा सस्तो विद्युत् वा एलपी ग्यासमा चल्ने टेम्पोले वातावरणमैत्री यात्रा पनि सुनिश्चित गर्छ ।
टेम्पोमा चढ्ने, टेम्पो चलाउने, टिकट काट्ने, मर्मत गर्ने—यी सबै काममा मधेशका महिला र युवाहरूको उल्लेखनीय सहभागिता छ । विशेष गरी महिलाहरूले टेम्पो चालकको रूपमा आत्मनिर्भरता हासिल गरिरहेका छन्, जसले लैङ्गिक समानताको सन्देश पनि दिन्छ । यसलाई अझै गहिरिएर हेर्ने हो भने विदेशिएका घरपरिवार, मध्यम तथा निम्नवर्गका व्यक्तिले टेम्पो लोनमा लिएर चलाएर रहेका छन् भने विदेशिएका घरपरिवारका महिलाहरुको सीमावर्ती क्षेत्रमा किनमेल, नाताकुटुम्बकहाँ भेटघाट, सहरबजार घुम्ने मुख्य साधन बनेको छ, यसले उनीहरुको अधिकांश समय टेम्पोमै वित्ने गरेको छ । भनौं न खाडी मुलुकमा पसिना निचोरेर कमाइएका अधिकांश पैसाको खोलो बगाउने साधन पनि टेम्पो नै बनेको छ ।
टेम्पोमा यात्रा गर्दा सुनिन्छन्, मधेशका कथा—राजनीति, प्रेम, संघर्ष, उत्सव । यात्रुहरूका संवादले समाजको मनोविज्ञान झल्काउँछ । टेम्पो केवल गन्तव्यमा पु¥याउने साधन होइन, यो मधेशको सामाजिक संवादको गतिशील मञ्च हो ।
यातायातको व्यवस्थापन, ट्राफिक नियमको पालना, टेम्पो चालकको सुरक्षा, यात्रुहरूको सुविधा—यी सबै चुनौतीहरू अझै समाधानको पर्खाइमा छन्। टेम्पोको संख्या बढ्दै जाँदा सहरमा जाम र प्रदूषणको समस्या पनि देखिन थालेको छ । यदि नीति निर्माताले टेम्पोलाई व्यवस्थित, सुरक्षित र दिगो यातायातको रूपमा विकास गर्न सके, मधेशको आर्थिक र सामाजिक विकासमा टेम्पोको भूमिका अझ सशक्त बन्न सक्छ । विद्युतीय टेम्पोको प्रवद्र्धन, महिला चालकको प्रोत्साहन, र यातायात शिक्षाको विस्तारले टेम्पोलाई मधेशको समृद्धिको प्रतीक बनाउने सम्भावना छ ।
निष्कर्षमा, टेम्पो मधेशको गति मात्र होइन, गन्तव्यको गाथा हो। यो मधेशको धड्कन हो—जहाँ प्रत्येक यात्रा एउटा कथा हो, प्रत्येक चालक एक पात्र हो, र प्रत्येक टेम्पो मधेशको जीवनको अभिन्न अंश हो। Content: facebook, Pic. Chatgpt –प्रतिकात्मक तस्विर
