डा. सुषमा साउद
आयुर्वेदमा तितेकरेलालाई ‘कारवेल्लक’ भनिन्छ। यसमा तिक्त रस तथा कफ–पित्त शमन गर्ने गुण रहेको उल्लेख पाइन्छ।
स्वादमा तीतो भए पनि पोषणका दृष्टिले तितेकरेला उपयोगी तरकारी हो। विशेषगरी निम्न अवस्थामा यसको सेवन लाभदायक हुन सक्छ।
१. रगतमा चिनीको मात्रा नियन्त्रणमा राख्न चाहनेहरू
तितेकरेलामा फाइबर तथा केही जैविक सक्रिय तत्त्व पाइन्छन्। यसले रक्तशर्करामा पार्न सक्ने प्रभावबारे विभिन्न अध्ययनसमेत भएका छन्। तर यसलाई मधुमेहको औषधिको विकल्प भने मान्नु हुँदैन।
२. तौल नियन्त्रण गर्न चाहनेहरू
तितेकरेलामा क्यालोरीको मात्रा कम हुन्छ। त्यसैले धेरै तेल नराखी पकाएर खाँदा पेट भरिने र अनावश्यक क्यालोरी कम गर्न सहयोग गर्ने स्वस्थकर तरकारी बन्न सक्छ।
३. पाचन तथा आन्द्राको स्वास्थ्यमा ध्यान दिनेहरू
तितेकरेलामा पाइने फाइबरले सामान्य पाचन प्रक्रियालाई सहयोग गर्नुका साथै दिसालाई नियमित बनाउन मद्दत गर्न सक्छ।
४. पोषणयुक्त तरकारी खान चाहनेहरू
तितेकरेला भिटामिन सीलगायत विभिन्न पोषक तत्त्वको स्रोत हो। भिटामिन सीले शरीरको सामान्य प्रतिरक्षा प्रणालीलाई सहयोग गर्छ।
सावधानी पनि आवश्यक
तितेकरेला सबैका लागि सबै अवस्थामा उपयुक्त हुन्छ भन्ने होइन। मधुमेहको औषधि सेवन गरिरहेका व्यक्तिले तितेकरेलाको रस वा सघन अर्क धेरै मात्रामा सेवन गर्दा रक्तशर्करा अत्यधिक घट्न सक्ने जोखिम हुन सक्छ। त्यसैले नियमित औषधि सेवन गरिरहेकाले चिकित्सकको सल्लाहमा मात्र यसको औषधीय रूपमा प्रयोग गर्नु उचित हुन्छ।
त्यस्तै, गर्भवती महिलाले तितेकरेलाको औषधीय मात्रा वा सघन रस प्रयोग नगर्नु राम्रो हुन्छ। सामान्य तरकारीका रूपमा सन्तुलित मात्रामा तितेकरेला खान सकिन्छ। स्वास्थ्य समस्या वा नियमित औषधि सेवन गरिरहनुभएको छ भने चिकित्सकको सल्लाहलाई प्राथमिकता दिनुहोस्।
